informativniislamskičasopis
0

Hadis i hadiska nauka

U ovom dijelu ćemo sa dozvolom Uzvišenog Allaha da govorimo o hadisu i hadiskim naukama. Imamo tri termina koja se često mogu čuti ili pročitati kod izučavanja, slušanja, prenošenja i citiranja hadisa, a to su: hadis, haber i eser. Stoga je neophodno da se upoznamo sa njihovim jezičkim značenjem, kao i značenjem odnosno njihovom definicijom kod uleme hadisa tj. “muhadisa”.


Hadis

U jezičkom značenju jeste nova stvar ili nešto novo, kao i vijest odnosno govor. Monožina u arapskom jeziku od riječi “1168” je “ehadis”. Kaže Uzvišeni Allah: “Pa zar ćeš ti za njima od tuge svisnuti, ako oni u govor (hadisi) ovaj neće da povjeruju?” (Prijevod značenja El-Kehf, 6.) “U govor ovaj” odnosi se i misli na Kur’an. Isto tako Allah Uzvišeni je rekao: “I o blagodati Gospodara svoga kazuj” (Prijevod značenja Ed-Duha, 11). “Kazuj” u arapskom jeziku je došlo “fehadis” što znači prenosi i kazuj ono što ti se narađuje i sa čime si poslan.

Hadis u terminologiji uleme; a već smo spomenuli (u prošlom broju) značenje sunneta kod uleme i možemo reći da je to isto značenje i hadisa. Znači definicija hadisa kod uleme je slijedeća: “Hadis je sve ono što je došlo od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, prije objave i poslije objave.” Međutim, ako se kaže i spomene riječ “1168”, u većini slučajeva se odnosi na ono što se prenosi i bilježi od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, poslije objave; od njegovih riječi, djela i odobrenja. I na kraju, shodno ovome sunnet je opširiniji i obuhvatniji od hadisa.


Haber

Jezčko značenje jeste vijest. Množina od riječi “haber” u arapskom jeziku je “ahbar”.
U terminologiji “muhadisa” (uleme hadisa), tri su različita mišljenja oko definicije i  značenja habera:
●  Haber i hadis su istog značenja, što znači nema niti prave razliku među njima, pa je svejedno da li rekao ovo je hadis od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, ili ovo je haber od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem.
●  Haber se razlikuje od hadisa, stoga je hadis ono što je došlo od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, a haber je što je došlo od nekoga drugog mimo njega, sallallahu ‘alejhi ve sellem, kao od ashaba ili tabi’ina.
●  Haber je opštiji i opširniji od hadisa; što znači da je hadis ono što je došlo od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, dok haber obuhvata što je došlo od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, a i od drugih.
 

Eser

Jezičko značenje je: trag ili ostatak nečega.
U terminologiji muhadisa dva su mišljenja oko njegove definicije:
●  Eser je isto što i hadis, odnosno jedno im je i isto značenje.
●  Eser se razlikuje od hadisa, znači eser je ono što se pripisuje nekome od ashaba ili tabe’ina.
Zaključak: ako se spomene riječ hadis u većini slučajeva i uglavnom se misli na ono što se pripisuje Poslaniku, sallallahu ‘alejhi ve sellem, ali može značiti i ono što se pripisuje ashabu ili tabi’inu, međutim ako se misli na hadis ashaba ili tabi’ina onda se u tom slučaju napomene da su to riječi ili hadis ashaba, a ne Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem.


Hadisul-Kudsij

Hadisul-kudsijj je svaki hadis u kojem Allahov poslanik, sallallahu ‘alejhi ve sellem, pripisuje riječi ili govor Uzvišenom Allahu, pa takav se naziva “hadisul-kudsij” ili “hadisul-ilahij” (u pr. Božiji hadis). Koliki je broj ove vrste hadisa koji su zabilježeni i koji su stigli do nas? Hadisul-kudsija je zabilježeno i do nas ih je stiglo mnogo, tako da je šejh šihabud-din ibn Hadžer El-Hejsemi u svome djelu “Komentar četrdeset hadisa od En-Nevevija” spomenuo da ih je više od stotine, dok je šejh Abdur-Reuf ibn Alij El-Menavi u svome djelu “El-Itihafatu Es-sunije Bil-Ehadisil-Kudsije” naveo je 272 hadisa-kudsija. Međutim, vrlo je bitno i važno ovdje napomenuti da ova vrsta hadisa spada pod hadiske kriterije kao i ostali, odnosno, Poslanikovi, sallallahu ‘alejhi ve sellem, hadisi, tako da hadisul-kudsija ima koji su sahihi (vjerodostojni ili ispravni), daifi (slabi) ili mevdu’i (apokrifni ili lažni,odnosno izmišljeni) i sl.


Razlika između hadisul-kudsija i Kur’ana

Ulema je spomenula neke karekteristike i osobine kojima se odlikuje samo Kur’an, od tih odlika i karekteristika je:
●  Kur’an je mu’džiza koja će ostati do Sudnjega dana sačuvana i neizmenjena, čije je prenošenje do nas došlo “tevaturom” (tj. prenošenjem skupine ljudi drugoj skupini i gdje je nemoguće da se dogovore da nešto izmjenu ili dodaju, i ovo je najjači način prenošenja), njegove riječi i slova, čak i način njegovog čitanja (stoga imamo kiraete).
●   Zabranjeno je njegovo prenošenje u značenju, tj. mora se citirati doslovno.
●   Zabranjeno ga je nečistome (džunubu ili kafiru) dodirivati i čitati.
●  Njegovo čitanje u namazu je obavezno (znači ne možeš citirati hadise u namazu umjesto Kur’ana ili nešto drugo).
●   Sami naziv Kur’anom, što nije slučaj niti sa jednom drugom knjigom.
●   Njegovo čitanje je ibadet, odnosno za svaki harf (slovo) ima se deset sevaba.
●   Kod imama Ahmeda njegovo prodavanje je zabranjeno a kod šafije pokuđeno.
●   Nazivanje njegove rečenice “ajetom” a određenog broja ajeta “surom”.
●   Kur’an plemeniti je od Allaha, i riječima i značenjem je došao jasnom objavom.
Dok je hadisul-kudsij tj. njegov izgovor od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, a njegovo značenje od Uzvišenog Allaha, bilo to nadahnućem ili jasnom objavom, međutim, nije kod njega obavezno da bude jasna objava kao što je to obavezno kod Kur’ana, tj. obavezno je da bude jasnom objavom sa kojom dođe melek Poslaniku, sallallahu ‘alejhi ve sellem, od Allaha.


Razlika između hadisa i hadisul-kudsija

Poslanikovi, sallallahu ‘alejhi ve sellem, hadisi, riječi, se pripisuju Poslaniku, sallallahu ‘alejhi ve sellem, a i značenje. što znači da je to njegov, sallallahu ‘alejhi ve sellem, govor, dok hadisul-kudsij se pripisuje Allahu Uzvišenome, a Poslanik, sallallahu ‘alejhi ve sellem, je taj koji ga prenosi ili priča od Allaha Uzvišenog, stoga je i nazvan “hadisul-kudsij” ili “hadisul-ilahij”, zato što se pripisuje Allahu ili Njegovoj svetosti i Njegovom biću. Poslanikovi, sallallahu ‘alejhi ve sellem, hadisi se pripisuju Poslaniku, sallallahu ‘alejhi ve sellem, iako je izvor obje vrste hadisa objava od Uzvišenog Allaha, zato jer Allahov Vjerovjesnik, sallallahu ‘alejhi ve sellem, nije govorio osim istinu, stoga je Uzvišeni Allah rekao: “On ne govori po hiru svome, to je doista objava koja mu se obznanjuje (objavljuje)” (Prijevod značenja En-Nedžm, 3-4.) Rekao je Allahov Vjerovjesnik, sallallahu ‘alejhi ve sellem: “Doista mi je data knjiga (Kur’an) i sa njim nešto isto (slično njemu), (ovdje se misli na Sunnet) i samo što se nije pojavio čovjek sit (nahranjen), naslonjen na svome krevetu koji kaže: držite se ovoga Kur’ana, pa ono što nađete u njemu da je halal (dozvoljeno, dopušteno) ohalalite ga, a ono što nađete u njemu da je haram (zabranjeno) oharamite ga! А doista vam nije dozvoljeno meso domaćeg magarca, kao ni svake grabežljive životinje koja ima očnjake, kao ni izgubljena stvar od muahida (nevjernika koji živi u islamskoj državi), osim ako nije potrebna njegovom vlasniku, a onaj ko dođe kod naroda obaveza im je (dužnost im je) ga ugostiti…” (Bilježi ga Ebu Davud, a Albani je ovaj hadis ocijenuo da je sahih)
Rekao je Et-Tajjibi: “U ponavljanju riječi upozorenja (na ar. “ela” - a zar, doista) jeste oštro korenje i grdnja koja potiče iz ogromne ljutnje prema onome ko ostavi sunnet i rad po hadisu uzimajući i zadovoljavajući se samo Kur’anom, a šta je sa onim tko dadne prednost nečijem mišljenju nad Poslanikovim, sallallahu ‘alejhi ve sellem, hadisom.” Stoga ulema ponekad daje prednost slabom (daif) hadisu nad jakim nečijim mišljenjem.
Rekao je Hassan ibn Atija: “Silazio je Džibril Poslaniku, sallallahu ‘alejhi ve sellem, sa sunnetom i podučavao ga njemu, kao što ga je podučavao Kur’anu”.

Primjer za hadisul-kudsij. Prenosi Ebu Zerr, radijallahu ‘anhu, od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, koji prenosi od svoga Gospodara da je rekao:”O Moji robovi, Ja sam nepravdu sebi zabranio, pa sam je učinio i među vama zabranjenom, stoga nemojte jedni drugima nepravdu činiti. O Moji  robovi, svi ste vi u zabludi osim onaj koga sam Ja uputio, tražite od Mene uputu, pa ću vas uputiti. O Moji robovi, svi ste vi gladni osim onoga koga sam Ja nahranio, tražite od Mene da vas nahranim, pa ću vas nahraniti. O Moji robovi, svi ste vi neodjeveni osim onoga koga sam Ja odjenuo, tražite od Mene da vas odjenem, pa ću vas odjenuti. O Moji robovi, doista vi griješite i danju i noću, a Ja opraštam sve grijehe, tražite oprosta od Mene pa ću vam oprostiti. O Moji robovi, vi nećete dostići do onoga što Mi šteti pa da Mi naštetite, niti ćete dostići do onoga što mi koristi pa da mi korist pribavite. O Moji robovi, da i prvi i posljednji od vas, od ljudi i džina budu najpobožnijeg srca nekog čovjeka od vas, to mi neće ništa uvećati Moju vlast. O Moji robovi, da prvi i posljednji od vas, od ljudi i džina budu kao najpokvarenijeg srca jednog od vas, to mi neće umanjiti od Moje vlasti ništa. O Moji robovi, da se prvi i posljedni od vas, od ljudi i džina, okupe u jednoj dolini pa me zapitaju (svako od njih zatraži što želi) pa dam svakome čovjeku ono što je tražio, to mi neće umanjiti od onog što posjedujem osim kao što igla umanji kada bude umočena u more, pa se izvuče. O Moji robovi, doista su to vaša djela koja vam se bilježe, pa ko nađe dobro neka zahvali Allahu, a ko nađe mimo toga neka ne kori osim sebe”. (Bilježi ga imam Muslim)
Primjer Poslanikovog, sallallahu ‘alejhi ve sellem, hadisa. Prenosi Sehl ibn Hunejf, radijallahu ‘anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu ‘alejhi ve sellem, rekao: “Ko bude molio (tražio) od Allaha šehadet (pogibju na Njegovom putu) sa iskrenošću, Allah će mu dati (podariti, učiniti) da dostigne stepene šehida makar umro na svojoj postelji”.
(Bilježi ga Muslim)


Definicija metna i seneda

Prije nego definišemo „metn” i „sened” jezičkom definicijom i terminom kod uleme hadisa, spomenut ćemo i navesti hadis kroz koji ćemo objasniti obje stvari. Billježi imam Buharija da je rekao; obavijestio nas je Muhamed ibn El-Musena i kaže; kazao nam je Abdul-Vehab Es-Sekafi- kaže; kazivao nam je Ejjub od Ebi Kilabe, od Enesa od Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, da je rekao : “Tri stvari kod koga se nađu osjetiti će slast imana; da mu Allah i Njegov poslanik budu draži od svega, da voli čovjeka isključivo u ime Allaha, i da mrzi da se vrati u kufr (nevjerstvo) kao što mrzi da bude bačen u vatru.” (Bilježi ga Buharija)
Poslanikove, sallallahu ‘alejhi ve sellem, riječi “Tri stvari kod koga se nađu osjetit će slast imana …” do karaja hadisa, naziva se “metn” hadisa. Dok lanac prenosioca od Buharije do Poslanika, sallallahu ‘alejhi ve sellem, se naziva “sened” hadisa.
Metn u jezičkom značenju jeste sve ono što mu je površina čvrsta, što se izdiglo i stvrdlo od zemljine površine, kao i  paluba i tvrda uzvisina naziva se metnom. Množina od metna je „mutun”.
Metn u terminologiji kod uleme hadisa jesu riječi samog hadisa od kojih se sastoji značenje odnosno riječi koje daju značenje. Najvjerovatnije je nazvan ovim imenom zato što je baš to traženo, što je jasno, vidljivo i svrha samog hadisa. Ovo ime mu je dato i izvučeno iz njegovog jezičkog značenja i korijena.
Sened u jezičkom značenju jeste ono što je uzdignuto od zemlje, obronak, strana, naslon i podloga. Množina od riječi “sened” je “esnad”. Dok “esnede ila” znači: oslonuti se, naslonuti se, poduprijeti, upisati, pripisati (riječi ili govor nekome). “Esnede fi” znači: popeti se, od ove riječi i jeste došao naziv djela „musned” imama Ahmada i drugih.
Sened u terminologiji hadiskih nauka jeste: put metna, odnosno lanac prenosilaca koji su prenijeli metn od ili sa njegovog prvog izvora. Nazvan je ovim imenom zato što se oslanja na njega kod ocjene samog hadisa, ili kod njegovog pripisivanja samom izvoru, ili zbog toga što se svaki prenosilac oslanja na drugog da je čuo od njega ili zabilježio.
“Isnad” jeste uzdizanje ili pripisivanje govora onome ko ga je rekao ili izgovorio, što znači da je isnad pojašnjenje puta metna, odnosno kako je stigao do nas, tj. prenošenje hadisa je do nas stiglo oslanjajući se na prenosioce. Stoga se vrlo često misli na isto, sened i isnad, odnosno ulema hadisa (muhadisi) upotrebljavaju riječ i sened i isnad u jednom značenju ili kontekstu, tako da kažu; ovaj hadis se prenosi sa vjerodostojnim senedom, ili kažu; ovaj hadis se prenosi sa vjerodostojnim isnadom.

Nastavit će se inšaAllah …..

1. Mart 2008 | Nermin Smajlović, prof. | Hadis | 23

Komentari: Nema komentara

Komentirajte