informativniislamskičasopis
0

Metode i načini preuzimanja hadisa

Metoda slušanja preuzimanja hadisa je na najvišem stepenu, najboljem i najjačem nivou kod većine učenjaka. Međutim, nema sumnje ako bi se ''slušanju'' hadisa od šejha pridodalo ujedno i njegovo zapisivanje, onda bi to bilo na još većem stepenu od samog slušanja, jer ''diktiranjem'' hadisa zapisivanje je mnogo preciznije, samim time što učenik sluša dio po dio hadisa istovremeno ga zapisujući. Treba napomenuti da se pod metodom ''slušanja'' podrazumijeva i slušanje hadisa iza zastora, po mišljenju većine učenjaka, koji u prilog svome mišljenju navode da su ashabi i tabiini na ovaj način preuzimanja hadise od Poslanikovih, sallallahu alejhi ve sellem, supruga.

U prošlom broju pisali smo o preuzimanju, tj. učenju hadisa i njegovom prenošenju, tačnije govorili smo o nekim pravilima odnosno uvjetima koje treba ispuniti osoba koja želi da uzme hadise od učenjaka, a potom ih drugima prenese, također smo govorili o sposobnosti i podobnosti učenika i prenosioca hadisa, te o starosnoj dobi prenosioca hadisa. U ovome broju bavit ćemo se metodama i načinima preuzimanja ili učenja hadisa od nekoga. Hadiskih nauka navela je sljedeće metode ili načine preuzimanja hadisa, a to su:

● Slušanjem, odnosno tako što alim (šejh, učenjak) čita ili citira hadise bez obzira bilo to iz pamćenja ili knjige, a prisutni slušaju, svejedno da li sijelo bilo s namjerom diktiranja hadisa prisutnima ili ne. Ova metoda preuzimanja hadisa je na najvišem stepenu, najboljem i najjačem nivou kod većine učenjaka. Međutim, nema sumnje ako bi se ''slušanju'' hadisa od šejha pridodalo ujedno i njegovo zapisivanje, onda bi to bilo na još većem stepenu od samog slušanja, jer ''diktiranjem'' hadisa zapisivanje je mnogo preciznije, samim time što učenik sluša dio po dio hadisa istovremeno ga zapisujući. Treba napomenuti da se pod metodom ''slušanja'' podrazumijeva i slušanje hadisa iza zastora, po mišljenju većine učenjaka, koji u prilog svome mišljenju navode da su ashabi i tabiini na ovaj način preuzimanja hadise od Poslanikovih, sallallahu alejhi ve sellem, supruga. Izuzetak je Šu'be ibn El-Hadžadž, Allah mu se smilovao, koji uvjetuje direktno gledanje u šejha: ''Ako čuješ 'muhaddisa' (učenjaka koji podučava i prenosi hadise) a ne vidiš njegovo lice, nemoj prenositi od njega.“ (Vidi: ''El-Muhadisul-Fasil'' u odjeljku teksta br. 862) Međutim, ovo pravilo se odnosi na 'muhaddisa' muškarca jer u tom slučaju nema prepreke da mu se vidi lice, ali ovo mišljenje ne može se primijeniti u slučaju žene koja prenosi ili podučava hadise, jer je sa šerijatskog stanovišta nespojivo zahtijevati da se vidi ili gleda u ženu koja citira hadise o zabrani gledanja u žene.

● Čitanjem kod šejha. Neki to nazivaju ''izlaganjem'' pred alimom, tako što učenik čita iz knjige ili napamet citira hadise pred učenjakom koji ga sluša oslanjajući se na svoje pamćenje citiranih hadisa ili na knjigu, pritom ispravljajući moguće pogreške kod učenika. Imam Ahmed, Allah mu se smilovao, uvjetuje da je ''čitač'' hadisa (učenik) u ovom slučaju od onih koji znaju i shvataju, dok imamul-Haramejni, Allah mu se smilovao, uvjetuje da je učenjak ili šejh pred kojim se citiraju hadisi sposoban da u slučaju pogreške ispravi čitača, gdje recimo alim koji je u dubokoj starosti i koji je senilan nema tu sposobnost. Veliki broj učenih smatra da je i prva i druga spomenuta metoda na jednom stepenu, dok neki daju prednost ''čitanju kod alima'' nad ''slušanjem'' obrazlažući svoj stav mogućnošću pogreške samog alima prilikom njegovog citiranja, jer slušalac hadisa nije u stanju da ga ispravi, ili zbog nepoznavanja citiranog hadisa ili zbog razilaženja uleme oko samog konteksta odnosno riječi hadisa, ili zbog samog respekta i poštovanja prema šejhu. Svakako, većina uleme daje prednost ''slušanju'' nad ''čitanjem''.

● Idžazom (dopuštenjem, odobrenjem, dozvolom): Ovo je nova i sasvim drugačija metoda u okviru koje alim (muhaddis) kaže svom učeniku ili nekim svojim učenicima: ''Dopuštam vam (dozvoljavam vam) prenošenje hadisa npr. poglavlja o trgovini iz Buharijinog Sahiha od mene, a koje sam ja uzeo od tog i tog“, ili kaže: ''Dozvoljavam vam prenošenje Muslimovog Sahiha koji sam lično čuo i uzeo od tog i tog“, bez obzira da li im je šejh nešto od toga čitao ili ne, ili im je čitao jedan dio, a dozvolio prenošenje i ostalih hadisa. Treba napomenuti da hadiski učenjaci nisu davali ''idžazu'' bez ikakvog uvjeta. Naime, jedan od uvjeta jeste da učenik poznaje nauku u okviru koje mu se daje idžaza, da bude educiran u oblasti općeg znanja, i da se tragovi tog znanja vide na njemu. Štaviše, ''idžaza'' je od najboljih učenika davana onima najboljima, jako povjerljivim i provjerenim učenicima. Sve navedeno potvrđuju predaje rane i prve generacije učenjaka hadisa kao što su: Hasan el-Basri, Ibn Šihab ez-Zuhri, Mekhul, Iban ibn Ajaš, Ibn Džerih, imam Malik, i mnogi drugi, da im se svima Allah smiluje.

● ''Munavelom'', davanjem (uručivanjem): Pod ovime se podrazumijeva da šejh svome učeniku dozvoli da prenese hadis, ili nekoliko hadisa, ili čitavu knjigu, naprimjer šejh dadne knjigu učeniku i kaže: ''Ovo su moje predaje, ili ovo su hadisi koje sam čuo“, a uz to može dodati: ''Koje sam ti dopustio da ih preneseš (dao ti idžazu)“, ili drugim sličnim oblicima ''davanja''. El-Kadi Ijjad, i El-Iraki, rahmetullahi alejhima, prenijeli su saglasnost uleme za prihvatanje metode ''munavele'', kao i to da niko nije spomenuo niti naveo razilaženje oko ove vrste preuzimanja hadisa, iako je razilaženje oko ''idžaze'' spomenuto. Za dozvoljenost ove vrste preuzimanja hadisa, kao dokaz učenjaci navode hadis Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, u kojem se spominje da je napisao pismo i dao ga emiru (komandantu) jednog pohoda i rekao mu: ''Nemoj ga čitati sve dok ne stigneš do tog i tog mjesta.“ Kada je komandant stigao do određenog mjesta, pročitao ga je ljudima i obavijestio ih o Poslanikovoj, sallallahu alejhi ve selleme, naredbi. (Vidi:''Fethul-Bari'' 1/163) Također za dokaz uzimaju i Poslanikovo, sallallahu alejhi ve sellem, pismo upućeno Amru ibn Hazmu, Allah sa njim bio zadovoljan, i drugim ashabima i namjesnicima u kojem ih obavještava o nekim sunnetima i pravilima i zahtijeva od njih da postupaju u skladu sa njima. (Vidi:''El-Ahkam'' od Ibn Hazma, str. 257)

● Korespondencijom (prepiskom). U okviru ove metode alim svojeručno napiše, ili drugog zaduži da zapiše od njega neke hadise, nekome od svojih prisutnih učenika, ili nekome ko nije prisutan, a zatim mu pošalje te zapisane hadise (knjigu) po pouzdanoj i povjerljivoj osobi. Dvije su vrste ''prepiske'':

1)

Da prepiska bude spojena zajedno sa ''idžazom'', kao naprimjer kada mu napiše hadise, a zatim spomene da mu daje i idžazu (dozvolu) prenošenja tih hadisa.

2)

Da mu napiše hadise ali bez ''idžaze''. Kod ove vrste neki učenjaci zabranjuju prenošenje tih hadisa, tj. ako mu alim nije dao i dozvolu da ih prenese, bez obzira što mu ih je zapisao ili poslao zapisane. Od njih su: El-Kadi Ebul-Hasan El-Mavirdi, El-Amudi i Ibnul-Katan, Allah im se smilovao. Međutim, većina učenjaka smatra da je njihovo prenošenje dozvoljeno, kao naprimjer: Ejub Es-Suhtijanij, Mensur bin El-Mua'ter, El-Lejs ibn Sa'd i drugi, Allah im se smilovao. (Vidi: ''El-Kifaje'' str. 336, i ''Fethul-Mugis'' 3/10, i ''Tedribur-Ravi'' str. 277, ''El-Baisul- Hasis'' str. 139)

● Vasijjetom (oporukom): Ova metoda podrazumijeva da učenjak prije svoga putovanja ili prije svoje smrti oporuči da knjiga hadisa koje on prenosi bude data tom i tom da ih od njega prenese. Ovdje treba istaći da je ovaj oblik preuzimanja hadisa vrlo rijedak. Današnja ulema ovo smatra metodom uzimanja hadisa navodeći kao predaje koje se u vezi s tim prenose od nekih ispravnih prethodnika koji su prije smrti ostavili oporuke vezane za svoje knjige, ajedan od njih je Ebu Kilabe Abdullah ibn Zejd El-Džeremi (preselio je 104. h.g.) koji je oporučio da njegove knjige budu date Ebu Ejubu es-Suhtijaniju (68.-131. h.g.), Allah im se smilovao. (Vidjeti: ''Tabekatu Ibn S'ad'', str. 216) Ovaj način preuzimanja hadisa je na najslabijem stepenu i jačini, i većina učenjaka smatra da onome kome je oporuka ostavljena nije dozvoljeno prenositi hadise osim ako to nije naglašeno u oporuci. Učenjaci koji dopuštaju prenošenje tih hadisa zahtijevu da prilikom prenošenja hadisa treba naglasiti da hadise prenosi oporukom i iz knjige tog i tog, a ne da kaže ''rekao je, obavijestio me'' i slično.

Iz navedenog možemo primijetiti strogost učenjaka u metodama ili u preuzimanju hadisa, što ukazuje na njihovu brigu o očuvanju sunneta, pažnju u pogledu povezanosti lanca prenosilaca hadisa i njihovu preciznost i ''budnost'' prilikom prenošenja ili citiranja hadisa. Shodno tome, ovako treba postupati kada je u pitanju prenošenje tuđih riječi, a kamoli kada su u pitanju riječi Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i kada je u pitanju očuvanje njegovog, sallallahu alejhi ve sellem, sunneta i hadisa, što posebno dolazi do izražaja kada vrijeme tadašnje uleme i teškoću komuniciranja, pisanja i štampanja uporedimo sa današnjim vremenom i tehnološkim napretkom, odnosno lahkoćom zapisivanja hadisa, komuniciranja sa učenima, izdavanjem i štampanjem knjiga i dr. Kamo sreće da malo više pažnje posvetimo širenju hadisa, podučavanju drugih sunnetu Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, njegovom učenju napamet i prakticiranju.

Forme i najčešći oblici prenošenja hadisa

Onaj ko nauči nešto od ove lijepe i jedine ispravne vjere dužan je to drugima prenijeti i druge podučiti, naravno svako shodno svojim mogućnostima i okolnostima, pa tako i kada su u pitanju i hadisi. Nema sumnje da je osnova kod stjecanja znanja da čovjek otkloni od sebe neznanje, da naučeno ispravno shvati i djela čini u skladu sa sunnetom, a tek nakon toga dolazi prenošenje tog znanja. Ovako su postupali učeni i ispravne generacije, tako su postupali učenjaci u hadisu prilikom prenošenja hadisa. Shodno tome, bitno je navesti najčešće oblike koji se koriste prilikom prenošenja ili citiranja hadisa, a to su:

1)

''Čuo sam, rekao je ili rekao nam je, obavijetio nas je, spomenuo mi je'' i sl., ovo su najčešći oblici koje upotrebljavaju oni koji su preuzeli hadise slušanjem.

2)

''Čitao sam pred ti i tim (alimom), ili čitano je pred tim i tim a ja sam slušao'', ovo je forma koja se upotrebljava kada se hadisi preuzmu čitanjem pred učenjakom.

Uzvišenoga molimo da nam prikaže istinu istinom i da nas učini od onih koji će je slijediti, a da nam zabludu prikaže kao takvu i da nas učini od onih koji će se kloniti njenih tmina.

15. Novembar 2010 | Nermin Smajlović, prof. | 39

Komentari: Nema komentara

Komentirajte