Menu

Hadiska nauka ''ilelul-hadis''

Tema HadisČitanje 8 minuta

Najstarije pisano djelo iz oblasti ove nauke koje je stiglo do nas je Et-Tarihu vel-ilelu od velikana islamskih učenjaka i hafiza Jahje ibn Me'ina (158. h.g. – 233. h.g.), zatim Ilelul-hadisi od Ahmeda ibn Hanbela (164. h.g. – 241. h.g.), Musnedul-Mua'lel od hafiza Jakuba ibn Šejbeta es-Sedusija el-Basrija (182. h.g. – 262. h.g.), knjiga El-I'lel od imama Muhammeda ibn Isa et-Tirmizija (209. h.g. – 279. h.g.) i mnoga druga djela koja su se pojavila prije četvrtog hidžretskog stoljeća. Jedno od najkompletnijih djela iz ove oblasti jeste Ilelul-hadis od hafiza Abdurrahmana ibn Ebi Hatima er-Razija (240. h.g. – 327. h.g.) i ovo djelo je štampano u dva toma u Egiptu  1342. hidžretske godine, zatim djelo Ilelu-baride fil-ehadisi En-Nebevije' od imama hafiza Alijja ibn Umera ed-Darekutnija (306. h.g. – 385. h.g.) i ovo djelo je jedno od najvećih djela čiji su hadisi poredani po imenima prenosilaca (kao što je način ''musneda'') i štampano je u dvanaest tomova.


Memoriranje i razumijevanje definicija, termina i naziva nauka koji su navedeni na arapskom jeziku osnova je za shvatanje tekstova o hadiskim naukama i otuda se čitaocima preporučuje da to usvoje. S druge strane, ovi nazivi će ostati nepromijenjeni, tj. bit će napisani u transkribiranom obliku, jer je u većini slučajeva te nazive vrlo teško prevesti na bosanski ili neki drugi jezik.

Jezičko značenje i definicija nauke

U arapskom jeziku ''el-illetu'' znači ''slabost, nedostatak'' i slično tome, tako se kaže da je neko ''a'lil'', odnosno ''slab ''. Upravo zbog ovog značenja, hadiski učenjaci kažu za hadis da je ''ma'lul'', tj. slab. (Vidjeti: ''Lisanul-Arab'', 13/498, 499)

Hadiski učenjaci ilelul-hadis definiraju kao ''izučavanje nejasnog razloga koji ukazuje na neprihvatanje hadisa koji je po svojoj spoljašnjosti ispravan''. (Vidjeti: Fethul-Mugis, 1/106, 107)

Značaj nauke ilelul-hadis

Nauka ''ilelul-hadis'' je nauka koja se bavi istraživanjem i izučavanjem skrivenih, odnosno nejasnih razloga koji utječu na ispravnost hadisa, kao što je recimo ''spajanje'' prekinutog lanca prenosilaca hadisa, kao što je ''miješanje'' hadisa sa drugim hadisom ili ''pripajanje'' metna (teksta) hadisa lancu prenosilaca koji u stvarnosti ne prenose taj nego drugi hadis. Također se bavi i drugim sličnim nejasnoćama koje narušavaju stepen i ispravnost hadisa. Ebu Abdullah el-Hakim en-Nisaburi rekao je: ''Illetul-hadis (slabost, mahana, greška, povod, motiv, uzrok, nepotpunost) većinom se nalazi u hadisima koje prenose povjerljivi (es-sikat) prenosioci. Dakle, ako prenosilac prenese hadis sa greškom i nedostatkom, ne poznavajući tu grešku, samim time hadis biva slab i nepotpun (ma'lul). U hadiskoj nauci dokazi koji su validni su:

● pamćenje (hifz),

● razumijevanje,

● poznavanje (spoznaja) sa dugim iskustvom, i ništa drugo''.

(Vidjeti: Ma'rifetul ulumil-hadis, str. 112-113)

Zbog svega navedenog učenjaci su posvetili veliku pažnju ovoj vrsti nauke vodeći brigu o: sabiranju različitih lanaca prenosioca hadisa, susretima i uzimanjem od učenjaka i velikana hadisa i hadiskih nauka, jer je ovo način spoznaje ''slabog'' i ''jakog'', i razlikovanja ''ispravnog'' od ''nepotpunog'' , a to mogu samo oni koji su nadareni jakim pamćenjem i oštroumnošću. Otuda je Abdurrahman ibn Mehdi rekao:''Draže mi je da spoznam slabost hadisa koji je kod mene (zapisan ili zapamćen), nego da napišem dvadeset hadisa koji nisu kod mene''. (Vidjeti: Illelul-hadis str. 10, Ma'rifetu ulumil-hadis, str. 112)

Abdurrahmanu ibn Mehdiju upitan je: ''Ti kažeš: 'Ovaj je (hadis) sahih (vjerodostojan), a ovaj nije ispravan', kako to?'', pa je odgovorio: ''Šta misliš da dođeš kod nakida (čovjeka koji je ranije imao zadatak, čiji je posao i specijalnost bila ispitivanje ispravnosti metalnog novca, nešto kao danas neka vrsta bankara), pa mu izložiš svoje dirheme (srebreni novac), a on ti kaže: 'Ovaj je dobar, a ovaj je krivotvoren i bezvrijedan', hoćeš li mu reći kako to, ili ćeš prihvatiti njegove riječi? Isto tako je i ovo (ova nauka i ocjena hadisa) bazirano na dugom i detaljnom izučavanju, raspravama i iskustvu.'' (Vidjeti: Tedribur-Ravi, str. 162)

Učenjaci su saglasni da je ova nauka veoma značajna. U vezi s tim Ibnus-Salah je rekao: ''Doista je ilelul-hadis jedna od najuvaženijih, najpreciznijih, najplemenitijih i najuzvišenijih hadiskih nauka, koju savladaju samo ljudi jakog pamćenja, iskustva i oštroumnosti.'' (Vidjeti: Mukadimetu Ibnus-Salah, str. 34, Ihtisaru ulumil-hadis, str. 68-69, i pojašnjenje djela Nuhbetul-Fikr, str. 21)

O ovoj vrsti nauke govorili su njeni veliki učenjaci, kako iz reda ranijih generacija, tako i učenjaci današnjice, koji su pojasnili hadiske nedostatke i slabosti, tj. ilelul-hadis, u mnogim hadisima, ukazujući na metode i načine otkrivanja tih ''nedostataka''. Njihova istraživanja bila su plodonosna i rezultirala su mnogim djelima, što ukazuje na njihovu preciznost kao i ispravnost metode koju su koristili u izučavanju spomenutih hadisa.

Slabosti u senedu i metnu hadisa

Slabosti hadisa moguće je pronaći na tri mjesta ili dijela hadisa, gledano na hadis kao cjelinu, a to su:

● Sened (tj. lanac prenosilaca), naprimjer, kada neki prenosilac hadisa prenosi hadis od drugog prenosioca, a ustvari nije imao mogućnosti da ga sretne, zbog razlike u vremenskom periodu u kojem su živjeli.

● Metn (tj. sam tekst hadisa), naprimjer, ubacivanjem svojih riječi prilikom citiranja hadisa u riječi Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, ne dajući slušaocu do znanja da je završio sa citiranjem Poslanikovih, sallallahu alejhi ve sellem, riječi.

● I sened i metn zajedno, tj. kada su oba slučaja zastupljena u jednom hadisu.

Najpoznatija pisana djela iz oblasti ilelul-hadisa

Prva samostalna pisana djela iz oblasti ilelul-hadisa pojavljuju se krajem drugog i početkom trećeg hidžretskog stoljeća. Međutim, ta prva pisana djela nisu bila ''uređena niti su hadisi bili poredani'' po tzv. fikhskim poglavljima, nego su hadisi u tim djelima bili su sabrani u jednoj cjelini bez redanja po poglavljima ili određenim temama, kao naprimjer u djelu Ibn Me'ina, Alijja ibnul-Medinija i drugih. Poslije toga u ovoj nauci dolazi do zapisivanja hadisa razvrstanih uglavnom po fikhskim poglavljima, temama ili po imenima prenosioca (kao što je Musned Ahmeda), uz pojašnjenje slabosti hadisa u njegovim prenosiocima ili metnu, ili kod obje spomenute stvari.

Najstarije pisano djelo iz oblasti ove nauke koje je stiglo do nas je Et-Tarihu vel-ilelu od velikana islamskih učenjaka i hafiza Jahje ibn Me'ina (158. h.g. – 233. h.g.), zatim Ilelul-hadisi od Ahmeda ibn Hanbela (164. h.g. – 241. h.g.), Musnedul-Mua'lel od hafiza Jakuba ibn Šejbeta es-Sedusija el-Basrija (182. h.g. – 262. h.g.), knjiga El-I'lel od imama Muhammeda ibn Isa et-Tirmizija (209. h.g. – 279. h.g.) i mnoga druga djela koja su se pojavila prije četvrtog hidžretskog stoljeća.

Jedno od najkompletnijih djela iz ove oblasti jeste Ilelul-hadis od hafiza Abdurrahmana ibn Ebi Hatima er-Razija (240. h.g. – 327. h.g.) i ovo djelo je štampano u dva toma u Egiptu 1342. hidžretske godine, zatim djelo Ilelu-baride fil-ehadisi En-Nebevije' od imama hafiza Alijja ibn Umera ed-Darekutnija (306. h.g. – 385. h.g.) i ovo djelo je jedno od najvećih djela čiji su hadisi poredani po imenima prenosilaca (kao što je način ''musneda'') i štampano je u dvanaest tomova.

Na koncu, neophodno je istaći da neki učenjaci hadisa (muhaddisi), pored spomenutih slabosti, navode i druge slabosti hadisa koje utječu na ispravnost ili stepen i ocjenu hadisa, kao naprimjer: svojstvo laži kod prenosioca, neopreznost i neodgovornost, loše pamćenje i druge stvari koje se navode u nauci el-džerhu ve ta'dilu, o kojoj smo ranije pisali.